Sprawny transport publiczny to jedno z ważniejszych wyzwań każdej metropolii światowej, w tym Wrocławia. Najważniejszym powodem, dla których podejmujemy działania, jest aspekt środowiskowy i klimatyczny.

Po pierwsze, ograniczenie ruchu samochodów jest kluczowe jeśli chodzi o walkę ze smogiem.Według badań Dolnośląskiego Alarmu Smogowego z lutego 2021 r., w 77 na 77 zbadanych lokalizacji w śródmieściu Wrocławia przekroczone są normy Światowej Organizacji dotyczące dwutlenku azotu (NO2), a w 30 – normy krajowe. W skrajnym przypadku przekroczenie było sześciokrotne. NO2 jest zanieczyszczeniem typowo komunikacyjnym, inaczej niż np. pyły zawieszone PM2,5 (według badań cytowanych przez Najwyższą Izbę Kontroli – ok. 75 proc.). Komisja Europejska w 2021 r. wszczęła postępowanie dotyczące naruszenia m.in. w tym we Wrocławiu – unijnych przepisów dotyczących czystego powietrza.

Po drugie, istotny jest wkład w ochronę klimatu. Bez znacznej rozbudowy transportu publicznego niemożliwe jest też zmniejszenie emisji CO2 z samochodów i zapewnienie, że Wrocław w 2050 r. będzie miastem neutralnym klimatycznie. Do tego zobowiązał się Prezydent Wrocławia przystępując do Porozumienia Burmistrzów na Rzecz Klimatu.

Transport drogowy jest bowiem jedynym rosnącym emitentem dwutlenku węgla we Wrocławiu. Według Planu Gospodarki Niskoemisyjnej w 1990 r. stanowił 6% emisji, w 2013 r. 14% emisji, w 2017 r. (najnowsze dane) już 15,2%. Mimo ogólnego spadku emisji CO2 w latach 1990-2017 r o 9,82%, transport drogowy zanotował wzrost aż o 127,15%. Wrocław jako pierwsze miasto kraju ogłosił alarm klimatyczny (w 2020 r.), jednak nie powstał dokument wykonawczy.

Obecny stan transportu publicznego we Wrocławiu nie jest zadowalający. Zgodnie z badaniami wykonanymi przez CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej w Krakowie w maju 2020 r. aż 44% ankietowanych ocenia źle jakość wrocławskiej komunikacji miejskiej, co jest wynikiem najgorszym z sześciu przebadanych miast (w Warszawie i Poznaniu – 25%). 45% kierowców przesiadłoby się do transportu publicznego, gdyby oferta była lepsza.

Przyjęte przez radę miejską dokumenty, jak Wrocławska Polityka Mobilności z 2013 r. i Plan Zrównoważonej Mobilności Miejskiej z 2020 r. przewidują priorytet dla transportu publicznego, a w szczególności budowę tras tramwajowych i systemu kolei. Również mieszkańcy uznają tę potrzebę. Według plebiscytu Gazety Wyborczej “Supermiasta” z 2021 r., w którym wzięło udział ponad 4 tys. wrocławian, najważniejszymi wyzwaniami dla miasta są: budowa tras tramwajowych (28% głosów) i stworzenie kolei aglomeracyjnej (16% głosów). Również zorganizowany przez urząd miejski pierwszy w historii Panel Obywatelski jesienią 2020 r. większością nawet ponad 90% głosów uznał potrzebę budowę nowych tras tramwajowych i kolei miejskiej.

Niestety, te wyniki nie mają przełożenia na działania Urzędu Miejskiego Wrocławia. Nie są projektowane nowe trasy tramwajowe, których stworzenie postulował Panel Obywatelski (m.in. na Ołtaszyn czy Psie Pole). W dziedzinie kolei miejskiej doszło do regresu, gdyż od lipca 2021 r.przestał obowiązywać wspólny bilet na tramwaje, autobusy i kolej. W 2021 r. radni miejscy odrzucili też propozycję uchwały dotyczącej kolei miejskiej.

Istotne są zatem działania strażnicze, które sprawdzą, na ile urząd miejski wywiązuje się z realizacji takich dokumentów jak Wrocławska Polityka Mobilności, Plan Gospodarki Niskoemisyjnej, Plan Zrównoważonej Mobilności Miejskiej.

Budowa systemu kolei miejskiej wymaga działań nie tylko od urzędu miejskiego, ale również od Polskich Linii Kolejowych czy urzędu marszałkowskiego, w tym zakresie działaniami strażniczymi zostaną objęte również te instytucje.

W naszej ocenie, ciągle brakuje debaty dotyczącej transportu we Wrocławiu. Od początku 2020 r., gdy rozpoczęła się pandemia, praktycznie przestały być organizowane publiczne dyskusje.

Jesteśmy największą organizacją we Wrocławiu, która monitoruje stan wrocławskiego transportu, zatem naturalne jest podejmowanie właśnie przez nas. Obecnie jednak działania są podejmowane na zasadzie akcyjnej. Projekt pozwoli na znaczną intensyfikację działań oraz zwiększenie eksperckiego charakteru działań strażniczych, a również z większą partycypacją obywateli. Innymi organizacjami obecnymi w tej dziedzinie są m.in. Towarzystwo Benderowskie (partner projektu) czy Towarzystwo Upiększania Miasta Wrocławia (partner nieformalny). Działania w zakresie transportu podejmują również poszczególne Rady Osiedla, jednak na skalę lokalną. Projekt pozwoli na skoordynowanie ich działań. Jednym z proponowanych działań jest też cykl edukacyjny dla aktywistów klimatycznych. To efekt przeprowadzonej wśród nich ankiety. Sprawdziliśmy ich zainteresowanie tematem i potrzeby.

Obecnie jest szansa na realną zmianę, gdyż – z zastrzeżeniem rozwiązania konfliktu o praworządność – niebawem dostępne będą fundusze unijne (z Funduszu Odbudowy oraz polityki spójności UE). Jest zatem czas na przygotowanie projektów transportowych. Rok 2023 będzie rokiem wyborów samorządowych i parlamentarnych. Chcemy, żeby temat transportu był mocno obecny w kampanii, oczywiście z wykluczeniem jakiegokolwiek zaangażowania naszych organizacji po stronie kandydatów, co jednak nie wyklucza fact-checkingu twierdzeń kandydatów i oceny ich obietnic.

Istotny jest również obecny kontekst wojny na Ukrainie, który wzmacnia potrzebę rozbudowy transportu publicznego.

Po pierwsze, do Wrocławia przyjechali liczni uchodźcy (według szacunków – nawet 200 tys. osób), najczęściej nie samochodami. Budowa sprawnego systemu transportu publicznego jest koniecznością, by mieszkańcy – polscy i ukraińscy – wygodnie poruszali się po mieście.

Po drugie, Komisja Europejska przyjęła plan ograniczania surowców z Rosji, w tym ropy, który wpisuje się w dotychczasowe plany Europejskiego Zielonego Ładu. System transportowy powinien w coraz mniejszym stopniu opierać się na samochodach, by zmniejszyć zużycie ropy, zwłaszcza rosyjskiej.